Hesaplanıyor, lütfen bekleyiniz...

İnfaz Hesaplama (Yatar Hesaplama) Nedir?

İnfaz hesaplama, ceza mahkemelerinin vermiş olduğu kesinleşmiş mahkûmiyet kararı neticesinde hapis cezasına çarptırılan kişinin cezaevinde fiilen ne kadar süre kalması gerektiğini belirleyen hesaplama işlemidir. Halk arasında yatar hesaplama olarak da bilinen bu işlem, hukuki terminolojide müddetname hesaplama olarak adlandırılır.

İnfaz hesaplama yalnızca sayısal bir işlem değildir. Hükümlünün hangi tarihte koşullu salıverilme hakkı kazanacağını, ne zaman denetimli serbestlik uygulamasından yararlanabileceğini, cezanın ne kadarını kapalı cezaevinde ne kadarını açık cezaevinde geçireceğini ve son olarak ne zaman bihakkın (hak ederek) tahliye edileceğini belirler.

Her hükümlü için infaz hesaplama farklılık gösterebilir. Bunun başlıca nedenleri arasında: cezanın türü ve süresi, suçun işlendiği tarih, yürürlükteki infaz rejimi, suçun katalog suç olup olmadığı, hükümlünün tekerrür durumu, tutuklulukta geçen süre ve hükümlünün özel durumları (kadın, yaşlı, hasta) sayılabilir.

İnfaz Hukuku Nedir?

İnfaz hukuku, ceza mahkemeleri tarafından verilen kesinleşmiş mahkûmiyet kararlarındaki ceza ve güvenlik tedbirlerinin nasıl, ne şekilde ve ne kadar süreyle yerine getirileceğini düzenleyen ceza hukukunun alt dalıdır. İnfaz hukuku bir yandan devletin cezalandırma yetkisini uygularken, diğer yandan hükümlünün haklarının korunmasını ve topluma yeniden kazandırılmasını amaçlar.

Mahkeme kararının verilmesi ile hukuki süreç bitmez. Kararın kesinleşmesi ile birlikte infaz süreci başlar. İnfaz hukukunun temel ilkelerinden biri, kesinleşmemiş hiçbir mahkûmiyet kararının infaz edilemeyeceğidir. Bu husus, 5275 sayılı Kanun’un 4. maddesinde açıkça belirtilmiştir.

İnfazın yerine getirilmesinden Cumhuriyet Başsavcılığı sorumludur. Başsavcılığa bağlı İnfaz Cumhuriyet Savcılığı, hapis cezaları ve adli para cezalarının infazını gerçekleştirir. Güvenlik tedbirlerinin infazı ise Denetimli Serbestlik Müdürlükleri tarafından yapılır. İnfaz sürecinde ortaya çıkan uyuşmazlıklar İnfaz Hâkimliği tarafından çözümlenir.

İnfaz Hesaplamada Uygulanacak Mevzuat

İnfaz hesaplama yapılırken birden fazla kanun, yönetmelik ve genelgenin birlikte uygulanması gerekmektedir. Özellikle suçun işlendiği tarih, hangi mevzuatın uygulanacağını doğrudan etkiler.

Mahkûmiyet Kararları ve Türleri

Ceza mahkemesinin yargılama sonucunda sanığın suçu işlediğini belirleyerek verdiği karara mahkûmiyet kararı (ilam) denir. Mahkûmiyet kararının infaz edilebilmesi için kesinleşmiş olması şarttır. Kesinleşme; istinaf veya temyiz yollarının tüketilmesi ya da kanuni sürelerin geçmesi ile gerçekleşir.

Mahkûmiyet kararları üç temel türe ayrılır:

Hapis cezası: Hükümlünün belirli bir süre hürriyetinden yoksun bırakılmasını gerektiren cezadır. İnfaz hesaplamanın konusu esasen hapis cezalarıdır. TCK 47, 48, 49. maddelerinde düzenlenmiştir.

Adli para cezası: Belirli bir miktar paranın Devlet Hazinesine ödenmesini öngören cezadır. TCK 52 ve 5275 sayılı Kanun’un 106. maddesi uyarınca, ödenmemesi halinde hapis cezasına çevrilebilir.

Güvenlik tedbirleri: Hapis ve adli para cezası dışındaki yaptırımlardır. Denetimli Serbestlik Müdürlüklerince yerine getirilir. 5402 sayılı Kanun kapsamında düzenlenir.

Hapis Cezası Türleri ve İnfaz Süreleri

Hapis cezaları türlerine göre farklı infaz rejimlerine tabidir. İnfaz hesaplama yapılırken cezanın türü büyük önem taşır.

Koşullu Salıverilme (Şartla Tahliye)

Koşullu salıverilme, hükümlünün cezasının belirli bir kısmını iyi halli olarak infaz etmesi halinde, geri kalan cezanın dışarıda denetim altında geçirilmesini sağlayan kurumdur. 5275 sayılı Kanun’un 107. maddesi ve TCK’nın 107. maddesinde düzenlenmiştir.

Koşullu salıverilme hakkı kazanılabilmesi için iki temel şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: birincisi, cezanın kanunda belirtilen oranının infaz edilmiş olması; ikincisi, hükümlünün cezaevi sürecinde iyi halli davranış sergilemesi.

Koşullu salıverilme oranı, suçun türüne ve suç tarihine göre farklılık gösterir. Genel kural olarak cezanın yarısı (1/2) infaz edildikten sonra koşullu salıverilme mümkündür. Ancak belirli suçlarda bu oran 2/3 veya 3/4 olarak uygulanır.

Suç Türüne Göre İnfaz Oranları Tablosu

İnfaz hesaplamanın en kritik aşaması, suç türüne göre uygulanacak infaz oranının doğru belirlenmesidir. Aşağıdaki tablo, güncel mevzuata göre suç türlerine göre koşullu salıverilme oranlarını ve denetimli serbestlik sürelerini göstermektedir.

Denetimli Serbestlik

Denetimli serbestlik, hükümlünün cezasının son kısmını cezaevi dışında, belirli yükümlülükler altında toplum içinde geçirmesini sağlayan uygulamadır. 5275 sayılı Kanun’un 105/A maddesi uyarınca, koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kala hükümlü denetimli serbestlikten yararlanabilir.

Denetimli Serbestlik Süreleri

Denetimli Serbestlik Yükümlülükleri

Denetimli serbestlikten yararlanan hükümlüye aşağıdaki yükümlülüklerden bir veya birkaçı yüklenebilir: kamuya yararlı bir işte çalışma, belirli bir bölgede ikamet etme, belirlenen aralıklarla Denetimli Serbestlik Müdürlüğüne başvurma (imza atma), elektronik kelepçe takma ve belirlenen programlara katılma.

Denetimli Serbestlik İhlali

Hükümlünün yükümlülüklerini ihlal etmesi, denetimli serbestliğin geri alınmasına ve kalan cezanın cezaevinde infaz edilmesine neden olabilir. İhlalin ağırlığına göre uyarı, yükümlülük değişikliği veya doğrudan cezaevine iade kararı verilebilir.

Açık ve Kapalı Cezaevi Ayrımı

Ceza infaz kurumları, güvenlik düzeyine göre kapalı ve açık olmak üzere ikiye ayrılır. İnfaz hesaplama açısından, hükümlünün cezasının ne kadarını kapalı ne kadarını açık cezaevinde geçireceği önemlidir.

Açık Cezaevine Ayrılma Koşulları

Toplam cezası 10 yıldan az olanlar: Cezasının 1 ayını kapalı kurumda iyi halli olarak geçiren ve koşullu salıverilme tarihine 7 yıl veya daha az süre kalanlar açık kuruma ayrılabilir.

Toplam cezası 10 yıl ve üzeri olanlar: Cezasının 1/10’unu kapalı kurumda iyi halli olarak geçiren ve koşullu salıverilme tarihine 7 yıl veya daha az süre kalanlar açık kuruma ayrılabilir.

Yüksek güvenlikli kurumlarda bulunanlar: Toplam cezalarının 1/3’ünü bu kurumlarda iyi halli olarak geçiren ve koşullu salıverilme tarihine 1 yıl veya daha az süre kalanlar açık kuruma ayrılabilir.

Müddetname Nedir?

Müddetname, infaz savcılığı tarafından hazırlanan ve hükümlünün cezaevinde kalacağı süreyi, koşullu salıverilme tarihini, denetimli serbestlik başlangıç tarihini ve bihakkın tahliye tarihini gösteren resmi belgedir. Müddetname, infaz hesaplamasının resmi ve yazılı hâlidir.

Müddetnamede yer alan bilgiler arasında: hükümlünün kimlik bilgileri, suçun niteliği, hükmedilen ceza miktarı, cezaevine giriş tarihi, mahsup süresi, koşullu salıverilme tarihi, denetimli serbestlik başlangıç tarihi, açık cezaevine geçiş tarihi ve bihakkın tahliye tarihi bulunur.

Mahsup (Tutukluluk Süresinin Düşülmesi)

Mahsup, hükümlünün yargılama sürecinde tutuklu kaldığı sürenin kesinleşen hapis cezasından düşülmesidir. TCK 63 ve CMK 16. maddesi uyarınca, gözaltında ve tutuklulukta geçen süreler hapis cezasından gün gün mahsup edilir.

İnfaz hesaplama yapılırken mahsup süresi mutlaka dikkate alınmalıdır. Mahsup uygulandıktan sonra kalan ceza süresi üzerinden koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik hesaplamaları yapılır.

Tekerrür ve İnfaz Hesaplamaya Etkisi

Tekerrür, daha önce kesinleşmiş bir mahkûmiyeti bulunan kişinin belirli süreler içinde yeniden suç işlemesi hâlidir. TCK 58 ve 5275 sayılı Kanun’un 108. maddesi uyarınca tekerrür, infaz hesaplamayı önemli ölçüde etkiler.

Tekerrürün İnfaza Etkisi

Tekerrür halinde hükümlü, koşullu salıverilme tarihinden itibaren cezanın kalan kısmının tamamı süresince mükerrirlere özgü denetimli serbestlik tedbirine tabi tutulur. İkinci tekerrür halinde ise koşullu salıverilme hakkı kaldırılır ve cezanın tamamının infaz edilmesi gerekir.

Katalog Suçlarda İnfaz

Katalog suçlar, 5275 sayılı Kanun’un 107/2. maddesinde ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu’nda sayılan, daha ağır infaz rejimine tabi suçlardır. Bu suçlarda koşullu salıverilme oranı genellikle 2/3 veya 3/4 olarak uygulanır ve denetimli serbestlik süresi 1 yıl ile sınırlıdır.

Katalog suçlarda dikkat edilmesi gereken hususlar: denetimli serbestlik süresi 3 yıl değil 1 yıldır, açık cezaevine geçiş koşulları daha ağırdır, koşullu salıverilme denetim süresi cezanın geri kalan kısmının tamamıdır.

7242 Sayılı Kanun Değişiklikleri

15 Nisan 2020 tarihinde yürürlüğe giren 7242 sayılı Kanun, infaz hesaplamada köklü değişiklikler getirmiştir. Bu değişiklikler özellikle 30.03.2020 tarihinden önce işlenen adi suçlar bakımından büyük önem taşır.

7242 Sayılı Kanun ile Getirilen Değişiklikler

Denetimli serbestlik süresinin artırılması: Adi suçlarda denetimli serbestlik süresi 1 yıldan 3 yıla çıkarılmıştır (5275 s.K. Geçici m.6).

Koşullu salıverilme oranı: 30.03.2020 tarihine kadar işlenen adi suçlarda infaz oranı 2/3’ten 1/2’ye indirilmiştir.

Özel durumlar: 0-6 yaş çocuğu olan kadın hükümlüler ve ağır hasta/engelli/65+ yaşlı hükümlüler için denetimli serbestlik 4 yıla çıkarılmıştır.

Özel Durumlar

0-6 Yaş Çocuğu Olan Kadın Hükümlü

0-6 yaş aralığında çocuğu bulunan kadın hükümlüler, 5275 sayılı Kanun’un Geçici 6. maddesi uyarınca 4 yıl denetimli serbestlik süresinden yararlanabilir. Bu düzenleme, çocuğun üstün yararı ilkesi gözetilerek getirilmiştir.

Ağır Hasta, Engelli veya 65+ Yaşlı Hükümlü

Ağır hastalık, engellilik veya yaşlılık nedeniyle hayatını tek başına sürdüremeyen hükümlüler de 4 yıl denetimli serbestlik süresinden yararlanabilir. Bu durumun tespiti için Sağlık Kurulu veya Adli Tıp Kurumu raporu gereklidir.

İnfaz Hesaplama Nasıl Yapılır? (Adım Adım)

Pratik Hesaplama Örnekleri

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)